AUTORZY WIERSZYKÓW

Icchok Lejbusz Perec

Tworzył poezję, prozę , dramaturgię i publicystykę w języku jidysz, hebrajskim i polskim. Uznano go za klasyka literatury żydowskiej. Współpracował również z prasą związaną z Bundem i PPS. Urodził się 18 maja 1852 w Zamościu. Był człowiekiem wszechstronnym. Jako 20-latek starał się założyć szkołę, piwiarnię, a nawet młyn jednak bez powodzenia. Przez 11 lat prowadził kancelarię adwokacką w Zamościu. Do czasu, kiedy władze rosyjskie odebrały mu Koncesję z powodu używania i propagowania języka polskiego oraz bronienia polskich "buntowników". W 1888 roku powrócił do Warszawy, gdzie przez kolejne 25 lat pracował, jako urzędnik w gminie żydowskiej. W 1899 roku za swoją działalność polityczną został aresztowany i spędził kilka miesięcy w cytadeli warszawskiej. Po wybuchu I wojny światowej zaangażował się w pomoc ofiarom wojny. Zmarł 3 kwietnia 1915 . Został pochowany w Warszawie w Mauzoleum Trzech Pisarzy w alei głównej cmentarza żydowskiego.

Jehoszue Kaminski

Pedagog, autor książek i podręczników dla dzieci, działacz jidyszowego ruchu szkolnego. Urodził się w Maliniu, w guberni kijowskiej, 15 sierpnia 1884. W wieku 22 lat wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Związany z Instytutem Szolem-Alejchema, był jednym z założycieli szkół imienia tego pisarza oraz słynnego Camp Boiberick – świeckie kolonie jidyszowe dla dzieci działającego w latach 1923–1979 niedaleko Rhinebeck, w stanie Nowy Jork. Współtworzył też wydawnictwo Matones (Prezenty) oraz pismo dla dzieci „Kinder Żurnal”. Od końca lat 30. związany ze świecką jidyszową organizacją kulturalną – Arbeter-Ring oraz pismem „Kinder Cajtung” (Gazeta Dziecięca). Zmarł w Nowym Jorku, 30 listopada 1958 roku.

Leib Kvitko

Był jednym z najważniejszych pisarzy tworzących w języku jidysz, szczególnie znane i pamiętane są jego wiersze dla dzieci. Urodził się 15 października 1893 roku w Oleskowie, tereny dzisiejszej Ukrainy. Pochodził z bardzo biednej i tradycyjnej żydowskiej rodziny. Uczęszczał do Chederu. Został bardzo wcześnie osierocony, a w związku z bardzo złą sytuacją materialna już, jako dziesięciolatek musiał pracować, jako szewc i bagażowy. W 1917 roku przeprowadził się do Kijowa gdzie rozpoczął współpracę z pisarzami żydowskimi z tak zwanej „Grupy Kijowskiej”. Od 1921 r., roku mieszkał w Niemczech. Do ZSRR wrócił w 1925 roku, już, jako działacz komunistyczny. Zaangażował się w działalność Zwiiązku Pisarzy Radzieckich, którego został przewodniczącym. Był także jednym z członków Żydowskiego Komitetu Antyfaszystowskiego. Przez co został aresztowany w 1949 roku wraz z 30 innymi pisarzami i artystami żydowskimi działającymi w ZSRR. W 1952 roku, został oskarżony o działalność wywiadowczą na rzecz krajów zachodnich, propagandę antyradziecką i żydowski nacjonalizm. Na rozkaz Lavrentiy Pavlovich Beria został skazany na rozstrzelanie wraz z m.in.- poetami Icykiem Feferem, Dawidem Hofsztajnem, Perecem Merkiszem, pisarzem Dawidem Bergelsonem oraz aktorem Wieniamina Zuskina. Wyrok wykonano na Łubiance 12 sierpnia 1952 roku, była to tak zwana „Noc Poetów Pomordowanych”.

Kadie Mołodowska

Poetka i powieściopisarka, która głównie, tworzyła w języku jidysz. Urodziła się 1893 w Berezie Kartuskiej na terenie dzisiejszej Białorusi. Wywodziła się z rodziny tradycyjnej, która jednak uległa wpływom Haskali. Język jidysz poznała od swojej babci, natomiast dziadek nauczył ją języka hebrajskiego. Odebrał świeckie wykształcenie. Została nauczycielką języka jidysz i hebrajskiego. Pracowała, jako nauczycielka w szkołach oraz jako wychowawczyni w domu dla dzieci niepełnosprawnych intelektualnie w Otwocku. Jej wybory życiowe i twórczość pełne było paradoksów. Popierała zarówno Syjonizm jak i Jidyszyzm. Uważała, ze literatura powinna być zaangażowana, ale nie politycznie tylko powinna odzwierciedlać indywidualność osoby tworzącej i jej związek ze społecznością żydowską. Pisała również o sytuacji kobiet. Jednak sprzeciwiała się z byciem zakwalifikowaną, jako „pisząca kobiet” albo pisząca „poezję kobiecą”. W 1935 roku wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych. W latach 1950-1952 przebywała w Izraelu. Zmarła w Nowym Jorku. Za swoją twórczość otrzymała nagrodę Itzika Mangera (The Itzik Manger Awards).

Ida Maze

Pisarka tworząca w Jidysz, aktywna również w środowisku literackim w Montrealu od 1920 do lat sześćdziesiątych. Została uznana, jako znaczący głos w poezji Jidysz, a jej działalność propagująca język jidysz zostanie zapamiętana przez kolejne pokolenia. Urodziła się w 9 lipca 1893 w Ugli, w wiosce położonej niedaleko białoruskiej miejscowości Kopyl. Zanim, jako dwunastolatka wyemigrowała z rodzicami do Ameryki Północnej, około roku uczęszczała do tradycyjnej religijnej szkoły. Była również samoukiem. Jeszcze, jako dziecko nauczyła się języka rosyjskiego i hebrajskiego przysłuchując się lekcjom braci, a późniejszym czasie klasycznego angielskiego. Ida zaangażowała się w działalność kulturalną społeczności żydowskiej w Montrealu, która głównie opierała się na języku żydowskim. Znana była, jako ciepła i opiekuńcza osoba, zawsze spiesząca z pomocą tym, którzy byli w potrzebie. Wspierała pracę wydawniczą młodych i nieznanych jeszcze żydowskich pisarzy, dzięki czemu szybko została okrzyknięta „matką poetów tworzących w Jidysz”. W czasie II wojny światowej, jak i po niej, aktywnie pozyskiwała kanadyjskie wizy wjazdowe dla żydowskich pisarzy i działaczy kulturalnych, którym pomogła osiedlić się w Montrealu. Jej dom stał się miejscem spotkań dla ubogich poetów i malarzy. Jak opisał to jej syn Irving, dom był w "gęstej atmosferze kulturalnej".

Samuel Czesler

Poeta tworzący w Jidysz i nauczyciel. Urodził się 5 grudnia 1904 roku. w Zabludowe (okolice Białegostoku), w Polsce. Po zakończeniu kursów nauczania w Warszawie, przez dziesięć lat pracował, jako nauczyciel w swoim rodzinnym mieście. Działał tu również aktywnie w Poalej Syjon. Debiutował już, jako dziesięciolatek publikując w białostockim "Dos Naye Lebn", w 1925 roku. W 1935 roku wyemigrował do Argentyny. Tu pracował, jako nauczyciel, a jego wiersze publikowane były w podręcznikach do nauki języka jidysz. Jego wiersze, z których wiele, że do muzyki, są oznaczone radosnym rytmem i były powszechnie recytowane i śpiewane w obu Amerykach i Europie. W 1984 roku otrzymał nagrodę „Ryfka i Jacob Lewin Kongres Kultur”. Zmarł w Buenos Aires 13 września 1987 roku. Zapamiętany zostanie, jako poeta, który intuicyjnie rozumie świat dziecka.

Projekt finansowany przez:

Sigmund Rolat Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji The Kronhill Pletka Foundation The Morris J. and Betty Kaplun Foundation The American Jewish Joint Distribution Committee Taube Foudation for Jewish Life & Culture The Duch Jewish Humanitarian Fund Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji

© by Żydowskie Stowarzyszenie Czulent, Kraków 2013